سلام

چندی است که چشمانم به خواندن تیترهای مربوط به عزیمت نام وران ادب این مُلک به بیمارستان  و زان بعد به دیار باقی حساس شده است. از هجرت حسینی و ریاحی و این و آن  چندی پیش مطلع شدیم.فهمیدیم که آذر یزدی به بیمارستان منتقل شده و امروزخواندیم که محمد حقوقی هم  سفر آغاز کرد.خبر مثل همه اخبار دیگر ساده است: محمد حقوقي، شاعر و منتقد ادبي، به علت نارسايي‌هاي قلبي و كليوي عصر امروز در سن 72 سالگي در يكي از بيمارستان‌هاي شهر اصفهان درگذشت. حقوقي به دنبال مشكلات كليه و كبد، در بيمارستان خورشيد اصفهان در حالت نيمه هوشيار به سر مي‌برد.يكي از پرستاران اين بيمارستان گفته بود كه كليه‌هاي حقوقي به سمت نارسايي رفته و هپاتيت وي نيز عود كرده و باعث سيروز كبد نيز شده بود.حقوقي سال‌ها قبل نيز دريچه قلبش را عمل كرده بود.این شاعر که در تهران اقامت داشت احتمالا در زادگاهش،‌ اصفهان به خاک سپرده شود. محمد حقوقي متولد سال 1316 در اصفهان بود. دوره‌ي آموزش‌هاي دبستاني و دبيرستاني را در زادگاهش به پايان رساند. پيش از اين‌كه به تهران بيايد، تنها دو كتاب شعر با نام زوايا و مدارات و فصل‌هاي زمستاني را در اصفهان چاپ كرده بود و نه تنها به عنوان شاعر، كه به عنوان منتقد هم، همراه با چاپ مقاله‌ها و نقدهايي در جنگ اصفهان، مجله‌ي آرش و مطبوعات مختلف مشهور شده بود؛ اما آن‌چه او را بيش از پيش شناساند، انتشار كتاب شعر نو از آغاز تا امروز بود.

عمده آثار حقوقی در نقد و معرفی شاعرانی نظیر نیما یوشیج، سهراب سپهری، احمد شاملو، مهدی اخوان ثالث و فروغ فرخزاد بوده است. وی بر مجموعه شعرهای بسیاری از شاعران ایران نقد و یا مقدمه نگاشته است. برخی از کارشناسان بر این باورند که نقد فرمی شعر، با آثار حقوقی به جریان نقد شعر فارسی معرفی شده است.او طی پنج دهه کار ادبی، به عنوان یکی از پیروان نوگرای نیما یوشیج، پیشوای شعر نو، شناخته شد.

کتاب‌شناسی/شعر- زوایا و مدارات  (۱۳۴۸) - فصل‌های زمستانی، منتخبی از شعرهای سالهای ۴۳ تا ۴۷ انتشارات زمان (۱۳۴۸) - شرقی ها  (۱۳۵۱) - با شب، با زخم، با گرگ، مجموعه شعرانتشارات زمان (۱۳۵۷) - گریزهای ناگریز ، (۱۳۵۷) -خروس هزار یال  (۱۳۶۸) - شب , مانا , شب  (۱۳۷۰)  

نقد ادبی/احمد شاملو: شعر شاملو از آغاز تا امروز، شعرهای برگزیده، تفسیر و تحلیل موفق ترین شعرها (۱۳۶۱) - مهدی اخوان ثالث: شعر مهدی اخوان ثالث از آغاز تا امروز، شعرهای برگزیده، تفسیر و تحلیل موفق ترین شعرها انتشارات نگاه (۱۳۷۰) -شعر نو از آغاز تا امروز ۱۳۷۰- ۱۳۰۱ - سهراب سپهری: شعر سپهری از آغاز تا امروز، شعرهای برگزیده ...انتشارات نگاه (۱۳۷۱) - فروغ فرخزاد، شعر فروغ فرخزاد از آغاز تا امروز شعرهای برگزیده، تفسیر و تحلیل موفق‌ترین شعرها انتشارات نگاه (۱۳۷۲) - نیما یوشیج: شعر نیما یوشیج از آغاز تا امروز، شعر‌های برگزیده تفسیر و تحلیل موفق ترین شعرها - انتشارات نگاه (۱۳۷۹)

چند دیدگاه در باره حقوقی :

«جواد مجابي» : حقوقي يك روشنفكر اهل فرهنگ است، به اين معنا كه علاوه بر انجام كار هنري به نقد و پژوهش نيز مي‌پردازد و نظريه‌هاي فرهنگي معاصر را هم مطرح مي‌كند. البته اين تأسف را نمي‌توان پنهان كرد كه كار حقوقي كمتر از آنچه بايد توجه شده و شناخت كافي از آثار او به عمل نيامده است.حقوقي هم نسل قبل از خود را معرفي كرده و هم نسل همزمان خود را.

«محمود دولت‌آبادي» : شاعران عاشق ‌زبان هستند و نكته ديگر اين كه شاعران عاشق شعر به طور عام و شعر خود به طور خاص هستند، كمتر شاعري عشق خود را به شعرش بيان كرده ولي خوشبختانه محمد حقوقي اين كار را كرده است.
«جليل دوستخواه»: انگار همين ديروز بود؛ سال‌هاي پايان. دهه‌ سي و آغاز دهه چهل (نزديك به نيم سده پيش از اين) را مي‌گويم. از سال‌هاي «سردرگريباني» و «زمستان» و «سلام‌هاي بي‌پاسخ» و يخ‌بندان بازداري، قلم‌شكني، خفقان و سركوب خيزش و جنبش...محمد حقوقي در پي‌گيري كنش ادبي‌اش، نه تنها با نشر دفترهاي شعر خود، افق‌هاي تازه‌اي را در گستره شعر معاصر فارسي گشود، بلكه با انتشار گفتارهاي شعرشناختي‌اش، به ويژه در كتاب مشهور و پرفروش شعر نو از آغاز تا امروز، گفتمان نقد فرهيخته‌ شعر را كالبدي استوار و با اعتبار بخشيد و راه ورود به هزار توهاي شعر. بزرگاني همچون نيمايوشيج، احمد شاملو، مهدي اخوان ثالث و ديگران را گشود و دوستداران شعر را براي دريافت خيال‌نقش‌هاي بديع و نوآوردهي شعر پويايي زمان ما، به ژرفاكاوي فراخواند.

محمد حقوقی به روایت علی دهباشی: سال‌های دبستان و دبیرستان خود را در زادگاهش اصفهان گذراند. علائق و كنجكاوی‌های ادبی از همان سال‌های دبیرستان با او بود . بویژه آنكه محیط خانوادگی در مدار فرهنگ و ادبیات بود.سال 1337 بعد از امتحانات معمول وارد دانشسرای عالی شد كه از سال بعد به دانشكده ادبیات تغییر یافت. محمد حقوقی در این دوره از كلاس‌های درس استادانی همچون جلال‌الدین همایی، دكتر محمد معین، دكتر پرویز ناتل خانلری و دكتر محمد مقدم بهره‌مند می‌شود.

نخستین سروده‌هایش در سال 38 و 39 منتشر می‌شود و در همین سال‌هاست كه با نادر نادپور‌، سیمین بهبهانی، سیاوش كسرایی، منوچهر آتشی و بهرام صادقی آشنا می‌شود و مراوده ادبی با آنها شكل می‌گیرد كه سال‌های سال ادامه می‌یابد .
بعد از اتمام تحصیلات در دانشسرای عالی به اصفهان می‌رود و در سال 1341 تدریس را در دو دبیرستان مهم آن زمان اصفهان آغاز می‌كند و با محافل ادبی شهر ارتباط نزدیك‌تری برقرار می‌كند.

آشنایی با انجمن ادبی صائب و حمید مصدق سرآغاز دیگری از فعالیت‌های ادبی محمد حقوقی است زیرا روحیه نوجویی حقوقی باعث می شود حلقه‌ای از جوانان آن روزگار گرد آهم آیند و با طرح مباحث جدید ادبی به نو آوری‌ها در ادبیات بپردازند. همین عده بعدها هسته اولیه جریان ادبی جنگ اصفهان را پایه گذاری می‌كنند. محمد حقوقی به همراه هوشنگ گلشیری، محمد كلباسی، فریدون مختاریان و جلیل دوستخواه اولین هیأت تحریریه جنگ اصفهان را تشكیل می‌دهند. این گروه ادبی در پی نشست‌های ادبی خود سرانجام در تابستان 1344 نخستین شماره جنگ اصفهان را منتشر می‌كند.این حلقه ادبی با حضور چند تن دیگر مانند احمد گلشیری، ابوالحسن نجفی و احمد میرعلایی حوزه فعالیتش را گسترش می‌دهد.با انتشار مجموعه‌های «زوایا و مدارات» و «فصل‌های زمستانی» در سال 1348 دوره دیگری از زندگی شاعری حقوقی آغاز می شود كه تا به امروز در عرصه شعر او ادامه یافته است.